جامعه دفاع از حقوق بشر در ایران – اتریش
www.human-rights-iran.org


جاوید رحمان، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور ایران

جاوید رحمان: درخواست سفر به ایران را با دولت ایران مطرح خواهم کرد
دوشنبه ۱۸ تير ۱۳۹۷ - ۰۹ ژوييه ۲۰۱۸


javid_rahman.jpg
شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، جاوید رحمان، یک حقوقدان پاکستانی- بریتانیایی را به عنوان گزارشگر ویژه در امور ایران انتخاب کرد. جاوید رحمان یک حقوق‌دان برجسته بین‌المللی در زمینه حقوق اسلامی و حقوق بشر است. این متن نگاهی به پیشینه کاری و به ویژه نگرش خاص او به قانون، حقوق بشر و حقوق اسلامی دارد.

از پاکستان به بریتانیا: از تاریخ و زبان انگلیسی به سوی حقوق اسلامی
جاوید رحمان، رئیس دانشکده حقوق دانشگاه برونل در لندن و استاد قانون اسلامی، قانون‌مداری اسلامی و حقوق بشر است.

او در پنجاب پاکستان زاده شد و نخستین مدرک تحصیلی خود را در رشته تاریخ و ادبیات انگلیسی دریافت کرد. سپس برای تحصیل حقوق راهی بریتانیا شد و دکترای حقوق بین الملل را از دانشگاه هال دریافت کرد و از سال ۱۹۹۵ تا کنون در شماری از دانشگاه‌های بریتانیا استاد حقوق بوده است.

دکتر جاوید رحمان بیش از دهها مقاله و کتاب در زمینه حقوق اسلامی، حقوق بشر بین‌المللی، حقوق اقلیت‌ها نوشته است. دادگاه‌های معتبر بین‌المللی در بسیاری از پرونده‌های حساس از وی دعوت به همکاری و درخواست مشاوره کرده‌اند، پرونده‌هایی که به قوانین اسلامی، تروریسم بین‌المللی و حقوق بشر مربوط می‌شده است.

برجسته‌ترین نوشته‌های او عبارتند از «عملکرد دولت‌ اسلامی، قانون بین‌الملل و تهدید تروریسم»، «حاکمیت قانون، آزادی بیان و قانون اسلام.»

«نظام قانون اسلامی» در برابر «قانون بین‌الملل»
جاوید رحمان در کتاب «عملکرد دولت‌ اسلامی، قانون بین‌الملل و تهدید تروریسم» عنوان می‌کند که در جهان پس از یازده سپتامبر، موج ضداسلام و مسلمانان به جریان افتاده است که می‌خواهد نشان دهد جهان اسلام در خود گیر کرده و امکان تحول و تطابق با نیازهای کنونی جوامع را ندارد.

او در مطالعه‌ای جامع درباره رابطه قانون اسلام و عملکرد دولت‌های اسلامی نشان می‌دهد که درک و برداشت نادرست از مفاهیمی چون جهاد و آزادی عملکرد دینی در چهارچوب شریعت صورت گرفته است. دکتر جاوید با ارائه جزئیات بسیار و استدلال‌های منطقی نشان می‌دهد که دولت‌های اسلامی در توسعه قانون بین‌الملل و حتی هنجارها و ضدیت با تروریسم سهم داشته‌اند.

نویسنده با رجوع به عملکرد سنتی و مدرن دولت‌های اسلامی مواردی چون امنیت دیپلماتیک، ممنوعیت گروگان‌گیری و تروریسم هوایی و دریایی و نیز تأمین مالی تروریسم را به روشنی مورد بحث قرار می‌دهد.

کتاب او نا‌عدالتی‌ها و بی‌انصافی‌های «قانون بین‌الملل» را می‌کاود و نشان می‌دهد که این «نظام قانونی»، نظامی است ساخته و پرداخته شماری از دولت‌های قدرتمند بوده و عملکرد آن نیز تحت سلطه آنها است.

دکتر رحمان گوشزد می‌کند که یکسونگری به نام «جنگ با تروریسم» واکنش‌های تندی را در کشورهای اسلامی برانگیخته و به این ترتیب به ارزشهای بنیادین حقوق بشر نیز ضربه می‌زند.

گزارش‌هایی که بیرون از مرزهای ایران نوشته می‌شوند
شورای حقوق بشر در سال ۱۳۹۰ برای ایران گزارشگر ویژه تعیین کرد و احمد شهید به عنوان نخستین گزارشگر برای ۵ سال این سمت را در اختیار داشت. پس از وی عاصمه جهانگیر عهده‌دار این سمت شد.

عاصمه جهانگیر، حقوقدان پاکستانی سمت گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور ایران را از سال ۱۳۹۵ برعهده داشت. وی که خود یک فعال برجسته حقوق بشر بود جوایز بسیاری را در این زمینه دریافت کرده بود و مجله تایم نام وی را در میان ۱۰۰ زن تأثیرگذار جهان جای داده بود. وی در بهمن ماه سال گذشته در اثر سکته قلبی درگذشت.

دولت ایران تاکنون بسیاری از گزارشهای گزارشگران ویژه سازمان ملل متحد را به رسمیت نشناخته است و همواره مدعی است که این گزارشگران تحت تأثیر منابع نامعتبر اطلاعاتی نظیر سازمان مجاهدین خلق قرار داشته‌اند.

به نظر می‌رسد دیدگاه‌های دکتر رحمان به نگرش جمهوری اسلامی به قوانین بین‌الملل و حقوق اسلامی بسیار نزدیک است اما واکنش ایران و بخصوص قوه قضائیه این کشور نشان خواهد داد که آیا مقامات ایران نیز چنین باوری دارند.

سوالی که باقی می‌ماند این است که با توجه به شرایط کنونی و چالش‌هایی که ایران امروز در زمینه‌های حقوق زنان، فعالان حقوق بشر، فعالان محیط زیست، اقلیت‌های دینی و قومی و غیره با آن روبروست آیا آقای رحمان اجازه سفر به ایران را خواهد یافت یا به سرنوشت دو گزارشگر پیش از خود دچار خواهد شد و گزارش‌هایش درباره ایران را در بیرون از مرزهای این کشور خواهد نوشت؟
ایران امروز

****


جاوید رحمان: درخواست سفر به ایران را با دولت ایران مطرح خواهم کرد

جاوید رحمان، حقوقدان پاکستانی- بریتانیایی و استاد دانشگاه برونل لندن، که روز جمعه ۱۵ تیرماه رسماً به عنوان گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر در ایران معرفی شد، تحقیقاتی در زمینه آزادی ادیان، قوانین جهانی حقوق بشر و قوانین اسلامی انجام داده است.

او در نخستین گفت‌وگوی خود با رسانه‌های فارسی‌زبان، به پرسش‌های رادیو فردا پاسخ داده است.



آقای رحمان به عنوان اولین سؤال می‌خواستم از شما بپرسم چه چیزی در مورد ایران برای شما جالب بود و انگیزه‌ای شد برای نامزدی در سمت گزارشگر ویژه حقوق بشر در ایران؟

من یک وکیل حقوق بشر هستم و سال‌ها روی قوانین حقوق بشری کار کرده‌ام و ایران به لحاظ تعهداتش به حقوق بشر کشور مهمی ست، بله! این انگیزه اصلی‌ من برای نامزدی این سمت بود.

آقای رحمان شما تحقیقات وسیعی در زمینه قوانین اسلامی انجام داده‌اید. لطفاً کمی درباره تحقیقات و پژوهش‌های خود بگویید.

بله، اصلی‌ترین کارهای من روی قوانین اسلامی متمرکز بوده است و من تعداد زیادی کتاب و مقاله در این زمینه و نیز در مورد اصلاح قوانین در کشورهای اسلامی نوشته‌ام، می‌توانم بگویم که این تخصص من است. همچنین در زمینه قوانین حقوق بشری و قانون اساسی در کشورهای اسلامی کار کرده‌ام.

آقای رحمان با توجه به اینکه تحقیقات شما بیشتر روی قوانین اسلامی متمرکز بوده، نظرتان را درباره قوانین مربوط به مجازات‌های بدنی در اسلام بگویید. مجازات‌هایی مانند شلاق و قطع انگشتان دست. مقام‌های ایران همواره می‌گویند که این قبیل مجازات‌ها بر اساس قوانین اسلامی اجرا می‌شود. نظر شما به عنوان یک محقق قوانین اسلامی در این باره چیست؟

چیزی که می‌توانم در این باره به شما بگویم این است که ما از منظر قوانین جهانی حقوق بشری صحبت می‌کنیم، این واضح است که ما باید از منظر قوانین جهانی به موضوع نگاه کنیم. این مجازات‌ها بر اساس قوانین جهانی شکنجه محسوب می‌شوند و بیشتر کشورها نیز این تعهدات بین‌المللی را پذیرفته‌اند.

موضوع مهم این است که همه کشورهایی که قوانین اسلامی را دنبال می‌کنند، هم‌زمان باید قوانین بین‌المللی را هم اجرا کنند.

در قوانین ایران اتهام‌هایی مانند «توهین به پیامبر مسلمانان، رابطه جنسی دو مرد و تجاوز» با مجازات مرگ مواجه می‌شود. مقام‌های ایران این مجازات را بر اساس قوانین اسلامی می‌دانند اما مدافعان حقوق بشر از آن انتقاد می‌کنند. با توجه به اینکه تحقیقات‌تان در زمینه قوانین اسلامی نظر شما چیست؟

همان طور که گفتم کشورها و جوامع مسلمان زیادی در تمام نقاط دنیا وجود دارد که با قوانین جهانی حقوق بشری موافق هستند و آن را پذیرفته‌اند. مواردی از جمله برابری و عدم اجرای مجازات اعدام. این کشورها فکر می‌کنند نه فقه اسلامی نه شیوه‌های اسلامی، هیچ کدام با قوانین جهانی ناسازگاری یا تفاوتی ندارد.
من هیچ اشکالی در این نمی‌بینم که کشورهای اسلامی قوانین جهانی و قوانین حقوق بشری را رعایت کنند.

این برای فعالان حقوق بشر نیز موضوع مهمی است که اطمینان یابند کشورها به تعهدات حقوق بشری خود پایبندند.

آقای رحمان شما به عنوان یک فعال حقوق بشر می‌دانید که دسترسی به اطلاعات آزاد یکی از اصلی‌ترین حقوق بشر است و همان طور که اطلاع دارید مقام‌های ایران بسیاری از وب‌سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی را در ایران فیلتر کرده‌اند. شما در این باره با مقام‌های ایران صحبت خواهید کرد؟

بله. من در این باره با دولت ایران صحبت خواهم کرد. پیشتر هم به عنوان یک فعال حقوق بشر در این باره صحبت کرده‌ام. همه کشورها و همه دولت‌ها باید به حقوق بشر، حقوق اساسی انسان‌ها و حق آزادی بیان احترام بگذارند.
دولت ایران یا هیچ دولت دیگری نمی‌تواند این حق اصلی را از مردم خود بگیرد.

آقای رحمان احتمالا می‌دانید که مقام‌های جمهوری اسلامی به احمد شهید و عاصمه جهانگیر، گزارشگرهای ویژه پیشین ایران اجازه سفر به ایران را ندادند تا این افراد بتوانند از نزدیک موارد مربوط به حقوق بشر را پیگیری کنند. شما چطور؟ برنامه‌ای برای سفر به ایران دارید؟

بله من با مقام‌های ایران درباره سفر به ایران صحبت خواهم کرد. این برای فعالان حقوق بشر و همچنین سازمان ملل بسیار ناامیدکننده است که گزارشگران ویژه نتوانسته‌اند به ایران سفر کنند. من فکر می‌کنم این مهم است که گزارشگران دسترسی کامل به منابع داشته باشند، تأکید می‌کنم دسترسی کامل! بنابراین بله من این موضوع را دنبال می‌کنم.

و اگر به شما اجازه سفر به ایران داده نشود، فکر می‌کنید از چه طریقی بتوانید گزارشی کامل و جامع درباره وضعیت حقوق بشر در ایران تهیه کنید؟

همان طور که گفتم بازدید کامل از ایران و دسترسی کامل به منابع اهمیت بسیاری دارد، بنابراین بگذارید فعلاً حدسی نزنیم تا زمانی که من کارم را شروع کنم. مطمئناً در آینده باز هم با شما صحبت خواهم کرد و به پرسش شما پاسخ کامل خواهم داد.

و در پایان می‌خواهم بپرسم که آیا شما به پیشرفت و بهبود وضعیت حقوق بشر در ایران خوش‌بین هستید؟

قطعا. من به عنوان یک فعال حقوق بشر به این موضوع متعهدم. سازمان ملل هم به این موضوع متعهد است و البته این از تعهدات همه کشورها و همه دولت‌هاست که برای بهبود وضعیت حقوق بشر تلاش کنند.
ما مصمم هستیم تا اطمینان حاصل کنیم که حقوق بشر در همه کشورها رعایت می‌شود و این قطعاً در دستور کار من نیز قرار دارد.

مهتاب وحیدی راد

رادیو فردا